W 1965 roku jazzowy pianista z Chicago niespodziewanie znalazł się na amerykańskich listach przebojów obok takich gwiazd jak The Beatles, The Rolling Stones czy The Supremes. Utwór „The In Crowd” w wykonaniu Ramsey Lewis Trio stał się ogromnym sukcesem komercyjnym, zdobył nagrodę Grammy i sprawił, że miliony słuchaczy po raz pierwszy zetknęły się z jazzem w bardziej rytmicznej i soulowej odsłonie. Dla wielu był to moment przełomowy — dowód na to, że jazz może funkcjonować również poza klubami i środowiskiem akademickim.
Ramsey Lewis należał do grona tych muzyków, którzy potrafili połączyć świat jazzu, gospelu, soulu i muzyki popularnej bez utraty własnej tożsamości. Przez ponad sześć dekad kariery pozostawał jednym z najbardziej rozpoznawalnych amerykańskich pianistów, nagrywając dziesiątki albumów i zdobywając uznanie zarówno krytyków, jak i słuchaczy.
Chicago i muzyczne początki
Ramsey Emmanuel Lewis Jr. urodził się 27 maja 1935 roku w Chicago. Naukę gry na fortepianie rozpoczął już jako czterolatek pod kierunkiem Dorothy Mendelsohn. To właśnie wtedy ukształtowały się fundamenty jego muzycznej wrażliwości — połączenie klasycznego wykształcenia z silnym wpływem muzyki gospel obecnej w kościołach afroamerykańskiej społeczności Chicago.
W młodości fascynował się pianistami takimi jak Duke Ellington czy Art Tatum. Szczególnie istotny okazał się jednak gospel, którego emocjonalność i rytmika na stałe pozostały elementem jego stylu gry. Już jako nastolatek zaczął występować w lokalnych zespołach jazzowych, a pod koniec lat 50. współtworzył Ramsey Lewis Trio.
Ramsey Lewis Trio i sukces „The In Crowd”
Pierwsze nagrania trio ukazywały się już w drugiej połowie lat 50., jednak prawdziwy przełom nastąpił w 1965 roku. Wydany wtedy koncertowy album „The In Crowd” okazał się jednym z największych sukcesów crossoverowych w historii jazzu. Termin „crossover” oznacza w tym przypadku muzykę przekraczającą granice gatunkowe i trafiającą do szerokiej publiczności spoza środowiska jazzowego.
Nagranie zdobyło nagrodę Grammy w kategorii Best Instrumental Jazz Performance – Small Group or Soloist with Small Group i sprzedało się w ponad milionie egzemplarzy. Publiczność pokochała charakterystyczne połączenie jazzowej improwizacji z wyrazistym rytmem i soulową energią.
Po sukcesie „The In Crowd” przyszły kolejne popularne utwory, między innymi „Hang On Sloopy” oraz „Wade in the Water”. Szczególnie ten drugi stał się symbolem stylu Lewisa — połączenia gospelowej ekspresji z nowoczesnym jazzowym brzmieniem.
Charakterystyczny styl gry
Twórczość Ramsey’a Lewisa od początku wyróżniała się melodyjnością i rytmiką. Pianista posiadał niezwykle charakterystyczny touch — sposób artykulacji nadający jego grze unikalną barwę i lekkość.
W przeciwieństwie do wielu pianistów bebopowych Lewis często budował groove nie poprzez bardzo gęste improwizacje prawej ręki, lecz dzięki wyraźnym akcentom rytmicznym i gospelowym figuracjom lewej ręki. To właśnie ten element sprawiał, że jego muzyka była bardziej przystępna i angażująca emocjonalnie dla szerokiej publiczności.
W jego twórczości wyraźnie słychać wpływy gospelu, rhythm & bluesa, soulu oraz bluesa. Dzięki temu jazz w wykonaniu Lewisa miał wyjątkowo otwarty charakter i trafiał również do słuchaczy na co dzień niezwiązanych z tym gatunkiem.
W latach 60. i 70. część krytyków zarzucała mu zbyt komercyjne podejście do jazzu. Dla innych był jednak jednym z najważniejszych artystów popularyzujących ten gatunek wśród masowej publiczności. To właśnie dzięki takim muzykom jak Ramsey Lewis jazz zaczął regularnie pojawiać się w radiu i na listach przebojów obok muzyki popowej i soulowej.
Maurice White, Earth, Wind & Fire i „Sun Goddess”
Jednym z najważniejszych współpracowników Lewisa był Maurice White. Zanim założył Earth, Wind & Fire, White występował jako perkusista w Ramsey Lewis Trio w latach 1961–1965. To doświadczenie miało ogromny wpływ na jego późniejszą karierę i sposób budowania rytmiki w muzyce soul oraz funk.
W 1974 roku drogi obu artystów ponownie się przecięły przy albumie „Sun Goddess”, którego producentem został już Maurice White — wówczas lider Earth, Wind & Fire. Płyta okazała się jednym z najważniejszych wydawnictw jazz-funkowych dekady.
„Sun Goddess” łączyło jazz, funk, soul i fusion — nurt rozwijający się na styku jazzu oraz muzyki elektrycznej i rockowej. Ramsey Lewis sięgnął wtedy szerzej po instrumenty elektroniczne, zachowując jednak swój charakterystyczny styl gry i melodyjność.
Album do dziś uznawany jest za jedną z najważniejszych płyt w dorobku pianisty i jeden z filarów jazz-funku lat 70.
Ponad sześć dekad kariery
Dorobek Ramsey’a Lewisa obejmuje ponad 80 albumów studyjnych i koncertowych. Artysta regularnie zmieniał stylistykę swoich nagrań — od klasycznego trio jazzowego, przez soul-jazz i jazz-funk, aż po contemporary jazz oraz smooth jazz.
W kolejnych dekadach współpracował między innymi z Nancy Wilson, Billym Taylorem czy Groverem Washingtonem Jr. Jednocześnie nie ograniczał się wyłącznie do działalności koncertowej i studyjnej. Prowadził audycje radiowe, angażował się w edukację muzyczną oraz promował jazz w telewizji.
Szczególne znaczenie miał program „Legends of Jazz”, którego był gospodarzem. Produkcja przypominała o najważniejszych postaciach historii jazzu i przybliżała gatunek nowym pokoleniom słuchaczy.
Grammy i najważniejsze wyróżnienia
W trakcie swojej kariery Ramsey Lewis zdobył trzy nagrody Grammy. Pierwszą otrzymał za „The In Crowd” w 1965 roku w kategorii Best Instrumental Jazz Performance. Rok później nagrodzono także „Wade in the Water” w kategorii Best Rhythm & Blues Recording. Trzecia statuetka trafiła do niego w 1977 roku za album „Tequila Mockingbird” w kategorii Best Jazz Fusion Performance, Vocal or Instrumental.
W 2007 roku został uhonorowany tytułem NEA Jazz Master — jednym z najważniejszych amerykańskich wyróżnień przyznawanych artystom jazzowym przez National Endowment for the Arts.
Ostatnie lata i śmierć
Koncertował i nagrywał niemal do końca życia, jednocześnie wspierając inicjatywy edukacyjne związane z jazzem i muzyką afroamerykańską.
Zmarł 12 września 2022 roku w swoim domu w Chicago w wieku 87 lat. Informacja o jego śmierci odbiła się szerokim echem w świecie muzyki. Wielu artystów podkreślało, że odszedł nie tylko wybitny pianista, ale również jeden z najważniejszych ambasadorów jazzu w historii amerykańskiej kultury.
Dziedzictwo Ramsey’a Lewisa
Wpływ Ramsey’a Lewisa wykracza daleko poza sam jazz. Jego twórczość odegrała ogromną rolę w rozwoju soul-jazzu i jazz-funku, a także w popularyzacji jazzowego fortepianu wśród słuchaczy muzyki popularnej.
Elementy jego stylu — gospelowa ekspresja, rytmiczne frazowanie i melodyjność — można odnaleźć również u współczesnych artystów łączących jazz z soulem, hip-hopem i muzyką elektroniczną. Do twórców rozwijających podobnie otwarte podejście do jazzu często zalicza się między innymi Roberta Glaspera oraz Kamasiego Washingtona, którzy — podobnie jak Lewis dekady wcześniej — otwierają jazz na nową publiczność.
